Ruby rất bền (Mohs 9, chỉ sau kim cương) nên dễ chăm sóc — nhưng có một ngoại lệ quan trọng: ruby lấp đầy thủy tinh chì (composite) thì rất "mong manh", phải tránh hóa chất, nhiệt và máy rửa siêu âm. Với ruby tự nhiên/nung thông thường: lau bằng nước ấm + xà phòng dịu, cất riêng tránh trầy các đá khác, và tháo ra khi va chạm mạnh. Biết viên ruby của bạn thuộc loại nào quyết định cách chăm đúng.
Ruby và spinel đỏ trông rất giống nhau nhưng là hai khoáng khác hẳn: ruby là corundum (Al₂O₃) lưỡng chiết, có lưỡng sắc; spinel là spinel (MgAl₂O₄) đơn chiết, không lưỡng sắc. Ruby cứng hơn (Mohs 9 so với 8), nặng hơn (SG ~4,0 so với ~3,6) và đắt hơn nhiều. Trong lịch sử, nhiều "viên ruby hoàng gia" nổi tiếng hóa ra là spinel. "Cái nào tốt hơn" tùy mục đích — nhưng spinel đỏ đẹp ngày càng được trân trọng như một đá quý đúng nghĩa, giá mềm hơn ruby.
Trước khi nói "thật hay giả", phải tách ba nhóm khác nhau: (1) ruby tự nhiên (khai thác); (2) ruby tổng hợp — vẫn là corundum thật nuôi trong phòng lab, không phải "giả"; (3) đá mô phỏng/giả (thủy tinh, garnet, spinel… không phải corundum). Cách chắc chắn nhất để xác định là soi bao thể dưới kính hiển vi và đo chiết suất (RI ~1,76–1,77), tỉ trọng (SG ~4,0) tại phòng giám định. Phần lớn "mẹo tại nhà" lan truyền (thử nước, hơi thở, "thấy sao là thật") đều không đáng tin.
Theo quan niệm phong thủy ngũ hành, ruby (hồng ngọc) mang sắc đỏ rực thuộc hành Hỏa, nên được cho là hợp nhất với người mệnh Hỏa (tương hợp) và mệnh Thổ (vì Hỏa sinh Thổ). Người mệnh Thủy và mệnh Kim ít hợp hơn theo quan niệm. Lưu ý: việc "hợp mệnh" là niềm tin văn hóa, không phải tính chất vật lý của viên đá — và một số trang nói ruby "hợp cả mệnh Thủy" là tự mâu thuẫn, vì theo chính ngũ hành thì Thủy khắc Hỏa.
Giá ruby trải rộng cực lớn — từ vài trăm nghìn cho ruby tổng hợp hay tự nhiên phẩm thấp, đến hàng trăm triệu (thậm chí hơn) cho mỗi carat với ruby tự nhiên không nung, màu "huyết bồ câu" (pigeon blood). Bốn yếu tố chi phối mạnh nhất là màu sắc, độ tinh khiết, trọng lượng carat và tình trạng xử lý (đặc biệt nung hay không nung). Nguồn gốc (vd Mogok – Myanmar) cũng cộng giá đáng kể.
Ba điều quan trọng nhất để giữ thạch anh hồng đẹp lâu: (1) tránh phơi nắng gắt kéo dài — một số loại có thể phai màu; (2) tránh va đập & trầy xước — Mohs 7 nhưng vẫn có thể sứt mẻ; (3) làm sạch nhẹ nhàng bằng nước ấm + xà phòng dịu, lau khô bằng vải mềm. Tránh hóa chất mạnh, sốc nhiệt và máy rửa siêu âm với viên có nứt.
Cả hai đều màu hồng nhưng là hai loài khoáng khác hẳn: thạch anh hồng là thạch anh (SiO₂), còn morganite là beryl hồng (cùng họ với emerald, aquamarine). Morganite cứng hơn, nặng hơn, thường trong suốt và đắt hơn nhiều; thạch anh hồng rẻ, phổ biến, thường mờ. "Cái nào tốt hơn" tùy mục đích: morganite cho trang sức đá quý trong suốt cao cấp; thạch anh hồng cho vẻ dịu, giá mềm, vật phẩm lớn và ý nghĩa "đá tình yêu".
Thạch anh hồng là đá quý giá rất phải chăng — phần lớn sản phẩm phổ thông (vòng hạt, mặt dây, đá thô) ở phân khúc bình dân. Giá tăng theo độ đậm & đều của màu hồng, độ trong, kích thước, tay nghề cắt và đặc biệt là hiện tượng sao 6 cánh. Bài viết kèm bảng giá tham khảo theo hạng chất lượng và cảnh báo hàng giả giá rẻ (tham khảo, không phải báo giá cố định).
Cách chắc chắn nhất để biết một viên có phải thạch anh hồng thật hay không là đo chiết suất (RI ~1,544–1,553) và tỉ trọng (SG ~2,65) — hai hằng số này loại trừ gần như mọi hàng giả. Tại nhà, ba dấu hiệu đáng tin nhất là: tìm bọt khí (đặc trưng của thủy tinh), kiểm tra màu có tụ trong vết nứt (dấu hiệu nhuộm), và cảnh giác với hàng hồng đậm, trong vắt mà giá rẻ (thạch anh hồng tự nhiên thường hơi đục/mờ). Lưu ý: thạch anh hồng có bị làm giả — câu "ít bị làm giả" trên mạng là không chính xác.
Theo quan niệm phong thủy ngũ hành, thạch anh hồng mang sắc hồng thuộc hành Hỏa, nên được cho là hợp nhất với người mệnh Hỏa (tương hợp) và mệnh Thổ (vì Hỏa sinh Thổ). Người mệnh Thủy và mệnh Kim được xem là ít hợp hơn. Tuy nhiên — và đây là điều phần lớn bài viết khác bỏ qua — việc "hợp mệnh" là niềm tin văn hóa phong thủy, không phải một tính chất vật lý của viên đá. Bài này trình bày đầy đủ cả hai mặt để bạn tự quyết định.
